Kimyasal maddelerin ve karışımların insan sağlığına, iş güvenliğine ve çevreye olan etkilerinin doğru şekilde yönetilebilmesi için güvenlik bilgi formlarının hazırlanması ve alıcıya sunulması zorunludur. Bu kapsamda tedarikçilerin, belirli durumlarda madde ya da karışımlar için Ek-1 uyarınca hazırlanmış güvenlik bilgi formunu temin etme yükümlülükleri ortaya çıkar. Bu yükümlülükler, hem mevzuatın uygulanabilirliği hem de kimyasal güvenlik yönetiminin etkinliği açısından büyük önem taşır.
Bu rehberde, ilgili mevzuat hükümleri detaylandırılarak, güvenlik bilgi formunun temin edilmesi, hazırlanması, güncellenmesi ve tedarikçi ile alıcı arasındaki bilgi paylaşım süreçlerine dair kapsamlı bilgiler sunulacaktır. Ayrıca, pratikte karşılaşılan durumlar örneklerle açıklanarak uygulama rehberi oluşturulacaktır.
1. Güvenlik Bilgi Formu Temini Zorunluluğu
1.1. Yönetmeliğin Kapsamı
11/12/2013 tarihli ve 28848 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik” kapsamında, kimyasal maddeler ve karışımlar için belirlenen zararlı sınıflandırma kriterlerini karşılayan ürünlerin tedarikçisi, bu ürünlere ilişkin güvenlik bilgi formunu alıcıya temin etmekle yükümlüdür.
Bu yükümlülük sadece doğrudan zararlı olarak sınıflandırılan ürünleri değil, aynı zamanda çevresel ve insan sağlığı açısından kalıcılık, biyobirikim, toksisite gibi ek kriterlere uyan ürünleri de kapsar.
1.2. Zararlı Olarak Sınıflandırma Kriterleri
Tedarikçinin güvenlik bilgi formu temin etme zorunluluğu, ürünün zararlı olarak sınıflandırılması ile başlar. Bu sınıflandırma; ürünün fiziksel, sağlık ve çevresel tehlike kriterleri esas alınarak yapılır ve Yönetmelikte belirtilen esaslara uygundur.
Örneğin, yanıcı, patlayıcı, toksik, tahriş edici veya çevreye zarar veren özellikler taşıyan maddeler bu kapsamdadır.
1.3. Ek-2’de Belirlenen Çevresel Kriterler
Güvenlik bilgi formu temini zorunluluğu, sadece zararlı sınıflandırma ile sınırlı kalmayıp, ek-2’de tanımlanan özel çevresel kriterlere göre kalıcı, biyobirikimli ve toksik (PBT) ya da çok kalıcı ve çok biyobirikimli (vPvB) maddeleri de kapsar.
Bu tür maddeler, doğada uzun süre kalıcı olup, canlılarda birikerek ciddi çevresel ve sağlık riskleri oluşturabilir. Bu nedenle, bu tür maddelerin kullanımı, nakli ve yönetimi özel dikkat gerektirir.
2. Karışımlarda Güvenlik Bilgi Formu Temini
2.1. Zararlı Olarak Sınıflandırılmayan Karışımların Durumu
Bazı karışımlar, yönetmelik uyarınca zararlı olarak sınıflandırma kriterlerini karşılamayabilir. Ancak, aşağıda belirtilen durumlarda yine de tedarikçi, güvenlik bilgi formunu sağlamak zorundadır.
2.2. Karışımda Zararlı Madde Bulunması
Gaz halinde olmayan karışımlar için, içerdiği zararlı maddenin ağırlıkça konsantrasyonu en az %1,
Gaz halindeki karışımlar için ise hacimce konsantrasyon en az %0,2 olduğunda,
karışım zararlı sınıflandırılmasa bile, tedarikçi alıcı talebi halinde güvenlik bilgi formunu temin eder.
2.3. Karışımda PBT veya vPvB Madde Bulunması
Ek-2’de belirtilen kriterlere göre kalıcı, biyobirikimli ve toksik ya da çok kalıcı ve çok biyobirikimli maddelerden en az birinin gaz halinde olmayan karışımda ağırlıkça %0,1 ve üzerinde bulunması durumunda da güvenlik bilgi formu sağlanır.
2.4. Mesleki Maruz Kalma Sınırı Olan Madde İçermesi
Karışımda, mesleki maruz kalma sınır değeri (OEL – Occupational Exposure Limit) belirlenmiş maddelerin bulunması durumunda, tedarikçi bu bilgileri içeren güvenlik bilgi formunu alıcıya sunar.
3. Güvenlik Bilgi Formu Temininde İstisnalar ve Kullanıcıların Bilgilendirilmesi
3.1. Alt Kullanıcı ve Dağıtıcı Talepleri
Alt kullanıcılar veya dağıtıcılar güvenlik bilgi formu talep etmediği sürece, piyasaya arz edilen veya satılan zararlı maddeler veya karışımlar için güvenlik bilgi formunun sağlanması zorunlu değildir, ancak bu durum kullanıcıların insan sağlığı, güvenlik ve çevresel koruma açısından gerekli önlemleri almalarını sağlayacak yeterli bilginin sağlanması koşuluna bağlıdır.
3.2. Bilgi Sağlanması ve Yeterlilik
Bu bağlamda, tedarikçi ürünün riskleri konusunda kullanıcıyı bilgilendirmeli ve risk yönetim önlemlerine yönelik yeterli bilgiyi sağlamalıdır. Böylece güvenlik bilgi formu temini gerekmeyen durumlarda bile kullanıcı korunmuş olur.
4. Güvenlik Bilgi Formunun Dil ve Formatı
4.1. Dil Zorunluluğu
Güvenlik bilgi formu Türkçe olarak hazırlanır. Bu, kullanıcıların ilgili bilgileri doğru ve tam anlaması için gereklidir. Özellikle işyerlerinde çalışanların anlayacağı dilde bilgi sağlamak iş sağlığı ve güvenliği açısından kritik öneme sahiptir.
4.2. Format ve Yapı
Güvenlik bilgi formu, Ek-1’in ikinci bölümünde yer alan formata uygun olarak hazırlanır. Bu format, uluslararası standartlarla uyumlu, bilgilerin sistematik şekilde sunulmasını sağlayan bir yapıdır.
Formda yer alan 6. maddede belirtilen standart başlıklar ile her bir başlık altındaki alt başlıkların isimleri ve numaraları değiştirilmeden sırası ile yazılır. Bu, bilgiye hızlı erişim ve karşılaştırma imkanı sağlar.
4.3. Çok Sayfalı Formlar
Eğer form birden fazla sayfaya yayılıyorsa, her sayfa aynı formatta olmalı ve özellikle formun Kısım I’inde bulunması gereken bilgiler tüm sayfalarda yer almalıdır. Ayrıca, her sayfada toplam sayfa sayısı ve sayfa numarası belirtilir. Bu sayede formun bütünlüğü korunur ve bilgi kaybı engellenir.
5. Güvenlik Bilgi Formunun İçeriği ve Doldurulması
5.1. Kısım II’deki Bilgilerin Doldurulması
Formun Kısım II’sinde yer alan bilgiler, Ek-1’in birinci bölümündeki açıklamalar dikkate alınarak doldurulur. Bu kısım, ürünün fiziksel ve kimyasal özellikleri, toksikolojik bilgiler, ekolojik bilgiler, maruz kalma senaryoları ve risk yönetim önlemleri gibi kritik verileri içerir.
5.2. Bilgilerin Sağlanamaması Durumu
Güvenlik bilgi formunda yer alması gereken bilgilerin sağlanamaması durumunda, başlıklar ve alt başlıklar boş bırakılmaz. Bu alanlara, bilgilerin temin edilememesine ilişkin gerekçeler açıkça belirtilir. Örneğin, “ilişkisi yok”, “uygulaması yok” veya “özel hüküm yok” gibi ifadeler kullanılır.
Bu yöntem, formda bilgi eksikliği olmadığını, ancak ilgili bilgiye ulaşılamadığını veya gerekmediğini gösterir. Böylece alıcılar bilgi boşlukları hakkında da bilgilendirilmiş olur.
6. Güvenlik Bilgi Formunun Ücretsiz Sağlanması ve İletilmesi
Tedarikçi, madde veya karışımın güvenlik bilgi formunu alıcıya ücretsiz olarak sunar. Bu iletim, yazılı şekilde veya elektronik ortamda gerçekleştirilebilir.
Günümüz dijital çağında, elektronik ortamda gönderim özellikle pratik, hızlı ve çevre dostu bir yöntem olarak tercih edilmektedir.
7. Güvenlik Bilgi Formunun Güncellenmesi
7.1. Güncelleme Zorunluluğu
Tedarikçi, madde ya da karışımla ilgili aşağıdaki durumların oluşması halinde güvenlik bilgi formunu zaman kaybetmeden günceller:
Risk yönetim önlemlerini etkileyebilecek yeni bilgi veya zararlı etkiler ortaya çıktığında,
Ürünle ilgili kısıtlama ya da yasaklama kararı alındığında.
Bu güncellemeler, hem kullanıcıların güncel risklerden korunmasını sağlar hem de mevzuat uyumunu destekler.
7.2. Güncellenmiş Formun Eski Alıcılara İletilmesi
Güncellenen güvenlik bilgi formu, güncelleme tarihinden önceki 12 ay içinde madde veya karışımı satın alan eski alıcılara da yazılı veya elektronik ortamda ücretsiz olarak iletilir. Bu iletim, güncelleme tarihini takip eden 1 ay içinde gerçekleştirilir.
Bu süreç, kullanıcıların sürekli güncel ve doğru bilgiye erişmesini temin eder.
8. Güvenlik Bilgi Formlarının Hazırlanması
Güvenlik bilgi formları, belgelendirme kuruluşları tarafından belgelendirilmiş ve yetkin kişilerce hazırlanır. Bu, formun doğruluğu, güvenilirliği ve mevzuata uygunluğu açısından büyük önem taşır.
İthalatçılar da, ithal ettikleri madde veya karışımların güvenlik bilgi formlarını benzer niteliklere sahip uzmanlara hazırlatmakla yükümlüdür.
9. Güvenlik Bilgi Formunun Bakanlık Veri Tabanına Yüklenmesi
Piyasaya arz edilen madde veya karışımın güvenlik bilgi formu, tedarikçi tarafından Bakanlığın internet sayfasındaki özel paket program aracılığıyla sisteme yüklenir.
Bu uygulama, veri tabanının güncel tutulması, denetimlerin etkinliği ve kamuya açık bilgiye erişimin sağlanması açısından kritik bir uygulamadır.
10. Uygulamada Karşılaşılan Örnek Durumlar ve Açıklamalar
10.1. Zararlı Madde Sınıflandırmasına Örnek
Bir tedarikçi, yanıcı ve toksik özellikler taşıyan bir solvent karışımı satıyor ise, bu karışım Yönetmelik kapsamında zararlı olarak sınıflandırılır. Tedarikçi, karışımın içeriği, riskleri ve maruz kalma önlemlerini içeren güvenlik bilgi formunu Türkçe olarak hazırlar ve alıcıya ücretsiz sağlar.
10.2. Karışım İçinde PBT Madde Var İse
Bir boya karışımı içinde ağırlıkça %0,2 oranında kalıcı, biyobirikimli ve toksik özelliklere sahip bir madde (PBT madde) bulunuyorsa, karışım zararlı sınıflandırmasına uymasa bile tedarikçi alıcı talebi halinde güvenlik bilgi formunu vermek zorundadır.
10.3. Mesleki Maruz Kalma Sınırı Olan Madde İçeren Karışım
Bir yapıştırıcı karışımı, içinde mesleki maruz kalma sınırı belirlenmiş bir madde içeriyorsa, tedarikçi ürünün güvenlik bilgi formunu hazırlar ve özellikle çalışanların bu sınıra dikkat ederek güvenli çalışma ortamları sağlaması için gerekli bilgileri içerir.
11. Sonuç ve Öneriler
Güvenlik bilgi formu, kimyasal maddeler ve karışımların güvenli kullanımı için vazgeçilmez bir araçtır. Tedarikçi ve alıcı arasında doğru ve eksiksiz bilgi akışını sağlar, iş sağlığı ve güvenliğinin temelini oluşturur.
Bu nedenle:
Tedarikçiler, yasal yükümlülüklerin bilincinde olarak ürünlerinin sınıflandırmasını doğru yapmalı,
Yönetmelik ve eklerinde belirtilen kriterlere uygun şekilde güvenlik bilgi formu hazırlamalı,
Formu ücretsiz, eksiksiz ve Türkçe olarak alıcıya sunmalı,
Yeni bilgi ve düzenlemeler ışığında formu güncelleyerek eski alıcıları da bilgilendirmeli,
Güvenlik bilgi formlarını Bakanlık veri tabanına zamanında yüklemelidir.
Bu şekilde, kimyasal ürünlerin güvenli yönetimi sağlanarak insan sağlığı, iş güvenliği ve çevrenin korunması mümkün olur.
iletişim : kimyasal değerlendirme uzmanı
handan kavi +90 507 331 01 52
https://kavidanismanlik.com/iletisim/
12. Güvenlik Bilgi Formunun Bölümleri ve İçerikleri
Güvenlik bilgi formu, uluslararası ve ulusal standartlara uygun olarak belirlenmiş 16 ana bölümden oluşur. Bu bölümlerin her biri, kimyasal madde veya karışım hakkında kritik bilgileri barındırır ve kullanıcıların güvenli çalışma koşullarını sağlamalarına yardımcı olur.
12.1. Madde/karışım ve şirket tanıtımı
Bu bölümde ürünün ticari adı, içerdiği kimyasal bileşenler, tedarikçi firma bilgileri (adı, adresi, telefon numarası) ve acil durumda başvurulacak telefonlar yer alır. Ayrıca formun hazırlanma ve güncellenme tarihleri belirtilir.
12.2. Tehlikelerin tanımlanması
Maddenin ya da karışımın fiziksel, sağlık ve çevresel tehlikeleri ayrıntılı olarak açıklanır. Yönetmelik uyarınca hangi sınıflandırmaya dahil olduğu, ilgili tehlike sembolleri ve risk ifadeleri burada yer alır.
12.3. Bileşimi / İçindekiler hakkında bilgi
Karışımın içindeki tehlikeli maddelerin adı, CAS numarası, konsantrasyon aralıkları, sınıflandırmaları ve maruziyet sınırları bu bölümde detaylandırılır.
12.4. İlk yardım önlemleri
Kimyasalın temas ettiği durumlarda yapılması gereken ilk yardım müdahaleleri açık ve adım adım anlatılır. Göz, cilt, solunum yolu veya yutma durumlarına göre uygulanacak acil önlemler belirtilir.
12.5. Yangınla mücadele önlemleri
Madde veya karışımın yanıcılık özellikleri, uygun söndürme yöntemleri, yangın söndürme sırasında dikkat edilmesi gereken hususlar ve yangınla mücadelede kullanılacak koruyucu ekipmanlar yer alır.
12.6. Kaza sonucu yayılma önlemleri
Dökülme veya sızıntı durumunda alınacak çevresel önlemler, yayılmayı engelleme yöntemleri ve uygun temizlik malzemeleri bu bölümde belirtilir.
12.7. Elleçleme ve depolama
Kimyasalın güvenli şekilde nasıl taşınacağı, saklanacağı ve korunacağı konusunda bilgiler, uyulması gereken ortam sıcaklığı, nem ve diğer depolama koşulları yer alır.
12.8. Maruz kalma kontrolleri / kişisel korunma
Çalışanların maruz kalmasını engellemek için teknik önlemler, kişisel koruyucu donanımlar (KKD), ortam ölçümleri ve maruz kalma sınır değerleri bu kısımda yer alır.
12.9. Fiziksel ve kimyasal özellikler
Maddenin görünümü, kokusu, çözünürlüğü, parlama noktası, kaynama noktası, yoğunluk gibi fiziksel ve kimyasal veriler detaylandırılır.
12.10. Kararlılık ve reaktivite
Maddenin kararlılık durumu, tehlikeli reaksiyon verebileceği maddeler ve ortam koşulları bu bölümde açıklanır.
12.11. Toksikolojik bilgiler
Maddenin veya karışımın insan sağlığı üzerindeki akut ve kronik etkileri, toksisite değerleri, maruz kalma yolları ve semptomları yer alır.
12.12. Ekolojik bilgiler
Çevre üzerindeki etkiler, biyobirikim potansiyeli, kalıcılık ve ekotoksisite verileri paylaşılır.
12.13. Bertaraf etme bilgileri
Kimyasal artıklarının nasıl bertaraf edileceği, çevreye zarar vermeden imha yöntemleri bu bölümde belirtilir.
12.14. Taşımacılık bilgileri
Ulusal ve uluslararası taşımacılık mevzuatına göre ürünün sınıflandırılması, taşıma kısıtlamaları ve uygun ambalajlama kuralları anlatılır.
12.15. Mevzuat bilgileri
Ürünün tabi olduğu ulusal ve uluslararası mevzuatlar, düzenlemeler ve standartlar listelenir.
12.16. Diğer bilgiler
Güvenlik bilgi formunun hazırlanması sırasında kullanılan kaynaklar, referanslar ve ek açıklamalar bu kısımda yer alır.
13. Güvenlik Bilgi Formunun Önemi ve Yararları
13.1. İş Sağlığı ve Güvenliği Açısından Önemi
Güvenlik bilgi formları, çalışanların kimyasal maddelerle çalışırken maruz kalabilecekleri riskleri anlamalarını sağlar. Bu bilgi sayesinde uygun kişisel koruyucu ekipmanların kullanılması, doğru çalışma yöntemlerinin benimsenmesi ve acil durumlarda etkili müdahale yapılması mümkün olur.
13.2. Çevrenin Korunması
Kimyasalların çevreye olası zararlarını öngörmek ve buna göre tedbirler almak, ekolojik denge için kritiktir. GBF, sızıntı veya dökülme durumunda alınması gereken çevresel önlemleri açıklar, böylece kirlilik riskini azaltır.
13.3. Yasal Uyum
Güvenlik bilgi formu hazırlamak ve sağlamak, ulusal mevzuatın ve AB direktiflerinin zorunluluğudur. Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi durumunda yasal yaptırımlar ve ceza riskleri doğar.
13.4. İşletmenin İtibarını Koruma
Güvenlik bilgi formu sağlamak, işletmenin güvenilirliğini ve profesyonelliğini gösterir. İş ortakları, müşteriler ve denetleyiciler gözünde saygınlık kazanılmasını sağlar.
14. Güvenlik Bilgi Formu Hazırlamada Karşılaşılan Zorluklar ve Çözüm Önerileri
14.1. Bilgi Toplama Güçlükleri
Özellikle karmaşık karışımların içeriği hakkında tam bilgi temini zor olabilir. Tedarikçiler, hammadde tedarikçilerinden doğru ve eksiksiz bilgi talep etmeli, bilgi akışını sağlamak için sözleşme ve anlaşmalar yapmalıdır.
14.2. Mevzuatın Sürekli Değişmesi
Kimyasal yönetmeliği ve sınıflandırma kriterleri zamanla güncellenmektedir. Bu nedenle güvenlik bilgi formları da periyodik olarak güncellenmelidir. Güncel mevzuat takip edilmeli, uygun eğitimler alınmalıdır.
14.3. Çeviri ve Dil Sorunları
Özellikle ithal edilen ürünlerde GBF’nin Türkçe’ye doğru ve anlaşılır şekilde çevrilmesi gerekir. Bu konuda profesyonel tercüman ve teknik uzmanların iş birliği şarttır.
14.4. Elektronik Ortamda Dağıtım
GBF’lerin elektronik ortamda sağlanması günümüzde tercih edilmektedir. Ancak bu yöntem, alıcının dosyaya erişimi ve bilgilerin güvenliği açısından dikkatli yönetilmelidir.
15. Güvenlik Bilgi Formu Hazırlama Sürecinde İyi Uygulamalar
Uzman Ekip Kullanımı: Formların hazırlanması için kimya, toksikoloji ve mevzuat uzmanlarından oluşan ekipler kurulmalıdır.
Standart Form Kullanımı: Ek-1’de belirtilen format harfiyen uygulanmalıdır.
Düzenli Eğitim: Personelin mevzuat ve form hazırlama teknikleri konusunda düzenli eğitimi sağlanmalıdır.
Dokümantasyon: Formların hazırlanması, güncellenmesi ve iletimi ile ilgili tüm süreçler belgelenmeli ve izlenebilir olmalıdır.
İletişim: Tedarikçi ve alıcı arasında bilgi akışı sürekli ve sağlıklı tutulmalıdır.
Kalite Kontrol: Hazırlanan form, bir kontrol ve doğrulama sürecinden geçirilmelidir.
16. Mevzuat Dayanakları ve İlgili Yönetmelikler
Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik (11/12/2013 – 28848 RG)
Kimyasal Maddeler ve Karışımların Güvenlik Bilgi Formlarının Hazırlanması ve Teminine Dair Tebliğ
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler
Çevre Kanunu ve Atık Yönetimi Mevzuatı
AB REACH Yönetmeliği ve CLP Yönetmeliği (Uyumlu ulusal uygulamalar)
17. Sonuç
Güvenlik bilgi formu, kimyasal maddeler ve karışımların güvenli kullanımının, çevre ve insan sağlığının korunmasının temel taşlarından biridir. Tedarikçiler için mevzuattan doğan bu yükümlülüğün eksiksiz yerine getirilmesi, sadece yasal zorunluluk değil, aynı zamanda toplum sağlığına ve işletme sürdürülebilirliğine verilen önemin göstergesidir.
Tedarikçilerin, üreticilerin ve ithalatçıların bu süreci ciddiyetle yönetmeleri, ilgili tüm paydaşların eğitimli ve bilinçli olmasını sağlar. Böylece iş kazaları, çevre kirliliği ve sağlık sorunları önlenmiş olur.
Güvenlik Bilgi formu msds mevzuat tds sds
msds güvenlik bilgi formu